Bijna elke cel die u bezit beschikt over een moleculaire klok met een periode van ongeveer 24 uur. Een hoofdtimer in de hypothalamus houdt deze klokken op hetzelfde ritme, door licht te registreren via een klein aantal gespecialiseerde retinale cellen. Licht is het belangrijkste signaal dat het systeem instelt.
Ochtendlicht versnelt de klok en nachtelijk licht vertraagt hem. Daarom helpt dezelfde lamp om 7:00 uur maar schadet om 23:00 uur. Voeding is een tweede signaal dat de klokken in de lever en het darmstelsel instelt, zonder de hoofdtimer in de hersenen te verplaatsen.
Findings & Outcomes
Wat het is
Circadiane synchronisatie is de dagelijkse correctie die je interne klok afstemt op de buitenwereldse dag. De klok houdt zelfstandig de tijd bij: in constante duisternis loopt de hoofdklok in het brein slechts enkele minuten per dag uit de pas. Synchronisatie houdt die vrijlopende klok gebonden aan de dag van 24 uur, en licht levert het belangrijkste signaal.
Hoe de klok de tijd bijhoudt
Aan de basis van alles ligt een lus van genactiviteit binnen één enkele cel. Twee eiwitten, CLOCK en BMAL1, schakelen de genen Period en Cryptochrome aan. De eiwitten PER en CRY die ze aanmaken, bouwen zich in de loop van de dag op, vormen paren en trekken terug de celkern in. Daar schakelen ze de machinerie uit die hen heeft gemaakt, en worden vervolgens gemarkeerd en afgebroken zodat de cyclus opnieuw begint. Dat is de transcriptie-translatie-terugkoppelingslus, en één volledige omloop duurt bijna 24 uur.
How a cell keeps a day
1A loop that runs on its own
Grow these cells in a dish and they keep their rhythm for days with no input from the rest of the body. This autonomous loop is the base every layer above it is built on.
2One amino acid can advance sleep by hours
In familial advanced sleep phase syndrome, an inherited condition, people wake and sleep about four hours early, with their temperature and melatonin rhythms advanced by the same amount. The cause is a single changed building block in PER2, a serine swapped for glycine, right where a tagging enzyme should attach, so the protein ends up with too few tags. That one change moves sleep four hours earlier, direct evidence that this loop sets human sleep timing.
3The loop runs in almost every tissue
The same machinery sits in liver, muscle, gut, pancreas, kidney and fat. Across 13 tissues from 632 human donors, nearly half of all protein-coding genes cycle in at least one tissue. An algorithm found this by reconstructing sample order with no time-of-day information. About a thousand of those genes encode drug targets or the proteins that handle drugs.
Het tijdstip van overlijden van de donoren was onbekend. Daardoor kan de methode de genen in die 13 weefsels alleen rangschikken op welke piekt vóór welke, niet op het klokuur waarop een orgaan draait.
De intrinsieke periode bedraagt ongeveer 24.2 uur. Vrijwel elk populair verhaal noemt 25 uur, meestal met de bewering dat de menselijke klok van nature langer loopt dan de dag van 24 uur. Dat cijfer kwam uit vroege isolatiestudies waarbij deelnemers wekenlang ondergronds leefden en zelf hun kamerverlichting aan- en uitzetten. Het licht dat zij kozen, werkte terug op de klok die werd gemeten en verlengde de schatting. Onder geforceerde desynchronisatie, een protocol dat het licht controleert, bedraagt de intrinsieke periode gemiddeld 24.18 uur, zowel bij jonge als bij oudere mensen. Bij 157 volwassenen van 18 tot 74 jaar, onderzocht in maandenlange klinische opnameprotocollen, was de standaarddeviatie ongeveer 12 minuten. De correctie werd in 1999 gepubliceerd. Een klok van 25 uur zou elke dag een uur correctie nodig hebben; een klok die ongeveer 12 minuten te lang loopt, heeft slechts 12 minuten correctie nodig, een hoeveelheid die gewoon daglicht levert.
Perifere klokken, en voeding als tweede tijdssignaal. In een intact lichaam houdt de hoofdklok de orgaanklokken op elkaar afgestemd via gedrag, hormonen, het zenuwstelsel en de dagelijkse schommeling in lichaamstemperatuur. Voeding kan die perifere klokken uit die afstemming trekken. Bij muizen verschoof het beperken van voedsel tot het verkeerde deel van de dag de expressie van klokgenen in lever, nier, hart en pancreas met tot 12 uur. De hoofdklok bleef op zijn plaats, en de lever herstelde het snelst. Het humane effect is kleiner. Toen tien jonge mannen elke maaltijd vijf uur uitstelden, vertraagde hun plasmaglucoseritme met 5.69 uur en een klokgen in vetweefsel met ongeveer een uur. Melatonine en cortisol, de markers van de hoofdklok, bleven onveranderd. Omdat maaltijden de orgaanklokken op deze manier verplaatsen, is het moment waarop je eet zelf een manier om de klok te verschuiven, het mechanisme waarop de pagina over tijdsbeperkt eten voortbouwt. Het muizeneffect is veel groter dan het humane effect, en de meeste populaire beweringen over maaltijdtiming komen uit de muizenstudies.
Een tweede signaal: beweging. Licht is het dominante signaal, en de klok reageert ook op het dagelijkse ritme van activiteit. Toen 51 oudere en 48 jongere volwassenen op drie dagen op vaste tijdstippen een uur matige loopbandtraining deden, verschoof die training hun melatonineritme. Inspanning om 7 uur 's ochtends en opnieuw van 1 uur tot 4 uur 's middags bracht de klok naar voren; inspanning van 7 uur tot 10 uur 's avonds bracht hem naar achteren. Inspanning is een mildere tijdsprikkel dan licht en werkt ernaast. Het dagelijkse ritme van spierweefsel wordt deels aangestuurd door signalen van elders in het lichaam, buiten de eigen cellen. Herhaalde biopten door de dag heen tonen uitgebreide ritmische genactiviteit, maar veel daarvan verdwijnt wanneer cellen van dezelfde mensen in een kweekschaal worden gekweekt.
Chronotype verwijst naar hoe vroeg of laat je klok van nature loopt zodra deze zich op de dag heeft ingesteld, een ochtendmens of een avondmens. Het is deels erfelijk en verandert met de leeftijd. Een genoombrede studie bij 697,828 mensen verhoogde het aantal gen-loci gekoppeld aan ochtendvoorkeur van 24 naar 351. Het effect op de timing is klein: de 5% met de meeste ochtendmens-varianten sliep ongeveer 25 minuten eerder dan de 5% met de minste. In 53,689 Amerikaanse tijdsbestedingsdagboeken wordt het chronotype later gedurende de adolescentie, piekt het op 18.4 jaar bij vrouwen en 19.2 bij mannen, en verschuift het daarna voor de rest van het leven naar vroeger. Late adolescente chronotypes zijn biologisch bepaald, en dit herstelt vanzelf.
Sekseverschillen in de klok wijzen overal waar ze rechtstreeks zijn gemeten dezelfde kant op: vrouwenklokken lopen iets vroeger. Bij dezelfde dataset van 157 personen bedroeg de gemiddelde intrinsieke periode van vrouwen 24.09 uur tegenover 24.19 uur bij mannen, een verschil van ongeveer zes minuten. Een periode korter dan 24.0 uur kwam voor bij 35% van de vrouwen, tegenover 14% van de mannen. In een aparte studie waarin 28 vrouwen en 28 mannen werden vergeleken op wektijd, lagen de melatonine- en temperatuurritmes van vrouwen vroeger ten opzichte van de slaap. Bij hetzelfde dagelijkse schema bevinden een man en een vrouw zich feitelijk in verschillende fasen van hun eigen interne nacht. Het merendeel van de rest van dit vakgebied is mannelijk scheefgetrokken.
Hoe licht de klok instelt
De hoofdklok is de suprachiasmatische kern, ongeveer 10,000 neuronen aan elke kant van de hypothalamus, direct boven de kruising van de oogzenuwen. Ze behoudt haar ritme in kweek, houdt de perifere klokken op elkaar afgestemd, en wordt door licht ingesteld via een baan die losstaat van de baan waarmee je ziet.
Naast staafjes en kegeltjes bevat het netvlies een kleine populatie intrinsiek fotosensitieve retinale ganglioncellen die het pigment melanopsine bevatten en rechtstreeks naar de suprachiasmatische kern projecteren. Ze reageren het sterkst op kortgolvig blauw licht. Twee afzonderlijke studies onderzochten welke lichtkleuren melatonine het best onderdrukken. Beide kwamen tot hetzelfde antwoord, een antwoord dat niet overeenkomt met wat staafjes of kegeltjes waarnemen. De ene vond de beste fit bij een fotopigment met een piek rond 459 nm bij 22 vrijwilligers. De andere vond 446 tot 477 nm het meest werkzame gebied bij 72 mensen. Deze baan werkt onafhankelijk van het zicht. Bij elf patiënten zonder bewuste lichtperceptie onderdrukte fel licht melatonine bij drie van hen, en die drie behielden een normale circadiane timing. De overige acht vertoonden geen reactie en meldden een voorgeschiedenis van slapeloosheid en circadiane verstoring.
Dit is ook waarom gewone lux de verkeerde eenheid is voor de klok. Lux weegt licht op basis van daglichtzicht, dat piekt in het groen. Melanopische lux weegt datzelfde licht op basis van waarop melanopsine reageert, en twee lampen die even fel lijken, kunnen hierop meervoudig verschillen.
De faseresponscurve bepaalt hoe de klok reageert op een lichtpuls, en de reactie keert van teken afhankelijk van wanneer het licht valt, gemeten ten opzichte van de eigen fase van de klok. Het referentiepunt is het minimum van de kernlichaamstemperatuur, dat bij een regelmatige slaper ongeveer twee uur voor het ontwaken valt.
- Licht vóór het temperatuurminimum, dat wil zeggen de avond en het eerste deel van de nacht, vertraagt de klok. Slapen en ontwaken verschuiven naar later.
- Licht na het temperatuurminimum, dat wil zeggen laat in de slaap en gedurende de ochtend, versnelt de klok. Slapen en ontwaken verschuiven naar vroeger.
- Het omslagpunt ligt precies bij het minimum zelf, en de curve is aan weerszijden daarvan het steilst en vrijwel vlak door het midden van de dag.
Een felle lichtpuls na het temperatuurminimum versnelt de klok. Hoever hangt af van het uur: in één laboratoriumreeks varieerde de verschuiving met ongeveer vijf uur tussen het beste en slechtste tijdstip van de dag. Eén enkele uur durende uitbarsting van fel licht (8,000 lux) verschoof de klok met 2.20 uur, ongeveer 40% van de verschuiving bij een blootstelling van 6.7 uur, en dat in een zevende van de tijd. De eerste minuten van het licht doen het meeste werk.
Fel licht om 11 uur 's avonds en fel licht om 7 uur 's ochtends zijn tegengestelde interventies. Licht om 6 uur 's ochtends valt vóór het temperatuurminimum van een laatslaper om 8 uur 's ochtends, dus vertraagt het diens klok. Datzelfde licht om 6 uur valt ná het minimum van een vroegslaper, dus versnelt het diens klok.
Verwijder elektrisch licht en de klok stelt zich opnieuw in op de natuurlijke dag. Acht mensen brachten een week kamperend door in de zomer zonder elektrisch licht. Hun biologische nacht verschoof zodat deze rond zonsondergang begon en rond zonsopgang eindigde, ongeveer twee uur vroeger dan in het moderne leven, en de laatste chronotypes verschoven het meest naar voren. Herhaald in de winter begon de biologische nacht nog vroeger en duurde langer, in lijn met de kortere fotoperiode, hoewel er slechts acht mensen zijn onderzocht.
The Research & Studies
Everything here is based on the research we have collected and checked, sorted into groups and ordered with the strongest evidence first. Click any claim to open the studies behind it.
How it works
De menselijke biologische klok loopt ongeveer 24.2 uur, dicht bij de lengte van een dag
Gemeten onder gedwongen desynchronisatie, waarbij de opgelegde daglengte buiten het bereik ligt waarop de klok zich kan vastzetten en licht wordt geregeld door het protocol, niet door de deelnemer, bedraagt de intrinsieke periode gemiddeld 24.18 uur, ongeveer 24.2, bij zowel jonge als oudere volwassenen, met een verdeling die net zo strak is als bij elke andere geteste diersoort. Bij 157 volwassenen onderzocht in maandenlange klinische protocollen was de standaardafwijking ongeveer 0.2 uur, ruwweg 12 minuten. Het cijfer van 25 uur dat nog steeds in algemene omloop is, kwam uit eerdere isolatiestudies waarin deelnemers hun eigen kamerverlichting bedienden, zodat zelfgekozen licht de klok die werd gemeten, resette.
Gemeten onder gedwongen desynchronisatie, waarbij de opgelegde daglengte buiten het bereik ligt waarop de klok zich kan vastzetten en licht wordt geregeld door het protocol, niet door de deelnemer, bedraagt de intrinsieke periode gemiddeld 24.18 uur, ongeveer 24.2, bij zowel jonge als oudere volwassenen, met een verdeling die net zo strak is als bij elke andere geteste diersoort. Bij 157 volwassenen onderzocht in maandenlange klinische protocollen was de standaardafwijking ongeveer 0.2 uur, ruwweg 12 minuten. Het cijfer van 25 uur dat nog steeds in algemene omloop is, kwam uit eerdere isolatiestudies waarin deelnemers hun eigen kamerverlichting bedienden, zodat zelfgekozen licht de klok die werd gemeten, resette. Measured in: Healthy young and older adults in controlled-lighting inpatient protocols. The pooled period estimate covers 157 people aged 18 to 74, 52 women and 105 men.. Gedwongen desynchronisatie meet de eigen periode van de pacemaker door een schema op te leggen waarop niemand leeft, en het kost weken klinische tijd per persoon, wat verklaart waarom het totale aantal mensen dat ooit op deze manier is gemeten in de lage honderdtallen ligt. Het geeft de periode van de klok, niet de timing die iemand daadwerkelijk aanhoudt, die bovenop die periode wordt bepaald door licht.
Who this may not transfer to:Two thirds of the pooled sample were men (105 to 52), and the sex difference in period is reported separately in the row below, not folded into this average.
The studies · 2
Czeisler et al., stability, precision, and near-24-hour period of the human circadian pacemaker · Science 1999;284(5423):2177-81
Duffy et al., sex difference in the near-24-hour intrinsic period of the human circadian timing system · Proc Natl Acad Sci USA 2011;108 Suppl 3:15602-8
Counts once: this finding and 1 other here come from the same source, so they are one body of evidence, not separate confirmations.
Een retinaal pigment, melanopsine, brengt blauw licht naar de klok via een pad dat gescheiden is van het zicht
Twee onafhankelijke actiespectra voor nachtelijke melatoninesuppressie passen bij een fotopigment dat verschilt van staafjes en kegeltjes. Het ene, van 22 vrijwilligers bij 215 monochromatische lichtblootstellingen, paste het best bij een rodopsinesjabloon met een piek bij 459 nm, waarbij de spectra van staafjes, kegeltjes en cryptochroom allemaal slecht pasten. Het andere, van 72 mensen bij 627 suppressietests, vond 446 tot 477 nm het krachtigste gebied en paste bij een opsinesjabloon met een R-kwadraat van 0.91. Het pigment is melanopsine, gedragen door een kleine populatie intrinsiek lichtgevoelige retinale ganglioncellen die projecteren naar de nucleus suprachiasmaticus.
Twee onafhankelijke actiespectra voor nachtelijke melatoninesuppressie passen bij een fotopigment dat verschilt van staafjes en kegeltjes. Het ene, van 22 vrijwilligers bij 215 monochromatische lichtblootstellingen, paste het best bij een rodopsinesjabloon met een piek bij 459 nm, waarbij de spectra van staafjes, kegeltjes en cryptochroom allemaal slecht pasten. Het andere, van 72 mensen bij 627 suppressietests, vond 446 tot 477 nm het krachtigste gebied en paste bij een opsinesjabloon met een R-kwadraat van 0.91. Het pigment is melanopsine, gedragen door een kleine populatie intrinsiek lichtgevoelige retinale ganglioncellen die projecteren naar de nucleus suprachiasmaticus. Measured in: 22 volunteers over 215 light exposure trials, and 72 volunteers (37 women, 35 men, mean age 24.5) over 627 melatonin suppression tests. Actiespectra zijn opgebouwd uit melatoninesuppressie 's nachts, wat één uitkomst van het pad is, niet het pad zelf, en beide gebruikten smalbandig licht bij intensiteiten en duren die niemand tegenkomt. De eigen piekgevoeligheid van melanopsine in het intacte oog ligt dichter bij 480 nm dan deze melatoninecijfers, omdat staafjes en kegeltjes ook invoer leveren aan dezelfde ganglioncellen.
Who this may not transfer to:The larger study was 37 women and 35 men; the smaller one does not report its sex composition. Everyone measured was a young adult, and lens transmission of short-wavelength light falls steadily with age, so the same spectrum delivers less to the clock in an older eye.
The studies · 2
Thapan, Arendt and Skene, an action spectrum for melatonin suppression · J Physiol 2001;535(Pt 1):261-7
Brainard et al., action spectrum for melatonin regulation in humans · J Neurosci 2001;21(16):6405-12
Elke cel houdt de tijd bij met een genetische terugkoppelingslus die ongeveer een dag nodig heeft om te doorlopen
De klok is een transcriptie-translatie-terugkoppelingslus. CLOCK en BMAL1 binden en sturen de transcriptie van de Period- en Cryptochrome-genen aan; de PER- en CRY-eiwitten stapelen zich op, vormen complexen, keren terug naar de kern en onderdrukken de activatoren die hen zelf hebben gemaakt, en worden vervolgens gefosforyleerd door kinasen en afgebroken, zodat de cyclus opnieuw begint. De lus is celautonoom en blijft doorlopen in geïsoleerde cellen. Bij mensen veroorzaakt een enkele serine-naar-glycine-substitutie in PER2, binnen het bindingsgebied van caseïnekinase I epsilon, het autosomaal dominante familiaire vervroegde-slaapfasesyndroom, met een verschuiving van vier uur naar voren van de slaap-, temperatuur- en melatonineritmes.
De klok is een transcriptie-translatie-terugkoppelingslus. CLOCK en BMAL1 binden en sturen de transcriptie van de Period- en Cryptochrome-genen aan; de PER- en CRY-eiwitten stapelen zich op, vormen complexen, keren terug naar de kern en onderdrukken de activatoren die hen zelf hebben gemaakt, en worden vervolgens gefosforyleerd door kinasen en afgebroken, zodat de cyclus opnieuw begint. De lus is celautonoom en blijft doorlopen in geïsoleerde cellen. Bij mensen veroorzaakt een enkele serine-naar-glycine-substitutie in PER2, binnen het bindingsgebied van caseïnekinase I epsilon, het autosomaal dominante familiaire vervroegde-slaapfasesyndroom, met een verschuiving van vier uur naar voren van de slaap-, temperatuur- en melatonineritmes. Measured in: Molecular work in flies, mice and cultured cells; the human genetic evidence comes from a kindred with familial advanced sleep phase syndrome. De lus is grotendeels buiten de mens uitgewerkt, en het menselijke genetische bewijs berust op een klein aantal families met zeldzame mutaties met groot effect. Dat toont aan dat de lus de timing van de menselijke slaap bepaalt. Het toont niet aan hoeveel van de gewone chronotypevariatie via diezelfde genen loopt, en het genoombrede onderzoek suggereert dat gewone variatie de timing met minuten verschuift, niet met uren.
Who this may not transfer to:The PER2 kindred includes affected men and women, as an autosomal dominant trait would predict. The molecular work underneath has no participant sex basis, being done in flies, mice and cultured cells.
The studies · 2
Takahashi, transcriptional architecture of the mammalian circadian clock · Nat Rev Genet 2017;18(3):164-79
Toh et al., an hPer2 phosphorylation site mutation in familial advanced sleep phase syndrome · Science 2001;291(5506):1040-3
De biologische klokken van vrouwen lopen ongeveer 6 minuten korter dan die van mannen en bevinden zich in een eerdere fase
De intrinsieke periode van vrouwen bedroeg gemiddeld 24.09 uur tegenover 24.19 uur bij mannen (P < 0.01), een verschil van ongeveer 6 minuten, en 35% van de vrouwen had een periode korter dan 24.0 uur tegenover 14% van de mannen. In een afzonderlijke constant-routine-studie van 28 vrouwen en 28 mannen, gematcht op gebruikelijke wektijd, traden de melatonine- en kerntemperatuurritmes bij vrouwen eerder op ten opzichte van de slaap, met een hogere melatonine-amplitude en lagere temperatuuramplitude, zodat vrouwen sliepen op een latere biologische fase op dezelfde kloktijd.
De intrinsieke periode van vrouwen bedroeg gemiddeld 24.09 uur tegenover 24.19 uur bij mannen (P < 0.01), een verschil van ongeveer 6 minuten, en 35% van de vrouwen had een periode korter dan 24.0 uur tegenover 14% van de mannen. In een afzonderlijke constant-routine-studie van 28 vrouwen en 28 mannen, gematcht op gebruikelijke wektijd, traden de melatonine- en kerntemperatuurritmes bij vrouwen eerder op ten opzichte van de slaap, met een hogere melatonine-amplitude en lagere temperatuuramplitude, zodat vrouwen sliepen op een latere biologische fase op dezelfde kloktijd. Measured in: 157 adults aged 18 to 74 (52 women, 105 men) for the period comparison; 56 adults aged 18 to 30 (28 women, 28 men) for the phase angle comparison. Zes minuten periodeverschil en een faseverschil van ruim onder een uur: gerepliceerd over twee datasets, en klein ten opzichte van wat een wekker oplegt. Beide datasets komen van dezelfde onderzoeksgroep en overlappende laboratoriumprotocollen, dus dit zijn verwante analyses, geen onafhankelijke bevestiging. Menstruatiecyclusfase en hormonale anticonceptie werden niet gecontroleerd over de hele periodesteekproef.
Who this may not transfer to:This is one of the few rows on this page where both sexes were measured and compared directly, which is the reason it exists as its own claim, not as a note under another.
The studies · 2
Duffy et al., sex difference in the near-24-hour intrinsic period of the human circadian timing system · Proc Natl Acad Sci USA 2011;108 Suppl 3:15602-8
Cain et al., sex differences in phase angle of entrainment and melatonin amplitude in humans · J Biol Rhythms 2010;25(4):288-96
Counts once: this finding and 1 other here come from the same source, so they are one body of evidence, not separate confirmations.
Licht na het temperatuurminimum versnelt de klok, licht ervoor vertraagt de klok
Licht dat na het minimum van de kerntemperatuur wordt gegeven, versnelt de klok, en een helder lichtpuls produceert een fase-responscurve met een piek-tot-dal-amplitude van ongeveer 5 uur onder laboratoriumomstandigheden, terwijl licht dat ervoor wordt gegeven de klok vertraagt. Het omslagpunt ligt bij het temperatuurminimum, dat ongeveer twee uur vóór het gebruikelijke ontwaken valt bij een regelmatige slaper, en de curve is bijna vlak door het midden van de biologische dag. De respons is sterk niet-lineair met de duur: een lichtpuls van één uur van ongeveer 8,000 lux produceerde een curve met een piek-tot-dal-amplitude van 2.20 uur, ruwweg 40% van wat een blootstelling van 6.7 uur produceerde bij 15% van de blootstellingstijd.
Licht dat na het minimum van de kerntemperatuur wordt gegeven, versnelt de klok, en een helder lichtpuls produceert een fase-responscurve met een piek-tot-dal-amplitude van ongeveer 5 uur onder laboratoriumomstandigheden, terwijl licht dat ervoor wordt gegeven de klok vertraagt. Het omslagpunt ligt bij het temperatuurminimum, dat ongeveer twee uur vóór het gebruikelijke ontwaken valt bij een regelmatige slaper, en de curve is bijna vlak door het midden van de biologische dag. De respons is sterk niet-lineair met de duur: een lichtpuls van één uur van ongeveer 8,000 lux produceerde een curve met een piek-tot-dal-amplitude van 2.20 uur, ruwweg 40% van wat een blootstelling van 6.7 uur produceerde bij 15% van de blootstellingstijd. Measured in: 21 adults aged 19 to 44 (16 men, 7 women) for the three-cycle curve; 36 adults randomized to bright white or dim light for the one-hour curve. De literatuur over menselijke faserespons is klein, jong en aan het laboratorium gebonden, en beide curven zijn opgebouwd uit enkele lichtpulsen tegen een gedimde, gecontroleerde achtergrond, niet uit het gemengde licht van een gewone dag. Het meet de klok die beweegt. De stap van een faseverschuiving naar beter slapen is een afleiding op basis van het mechanisme, geen bevinding die deze protocollen hebben gemeten.
Who this may not transfer to:The larger of the two curves ran 16 men to 7 women, and the one-hour study does not report its sex split by condition. Circadian phase and light sensitivity both change with age and across the menstrual cycle, so older readers and women are thinly represented in the shape of this curve.
The studies · 2
Khalsa et al., a phase response curve to single bright light pulses in human subjects · J Physiol 2003;549(Pt 3):945-52
St Hilaire et al., human phase response curve to a 1 h pulse of bright white light · J Physiol 2012;590(13):3035-45
Sommige mensen zonder bewust zicht stellen hun klok toch bij aan de hand van licht
Bij 11 patiënten zonder bewuste lichtwaarneming daalde het plasmamelatonine tijdens blootstelling aan helder licht bij drie van hen, en die drie waren normaal geëntraind en sliepen normaal. Zeven vertoonden geen melatoninerespons op licht en meldden een voorgeschiedenis van slapeloosheid en verstoring van het circadiane ritme; bij één was melatonine niet detecteerbaar. Zes ziende controlepersonen onderdrukten normaal.
Bij 11 patiënten zonder bewuste lichtwaarneming daalde het plasmamelatonine tijdens blootstelling aan helder licht bij drie van hen, en die drie waren normaal geëntraind en sliepen normaal. Zeven vertoonden geen melatoninerespons op licht en meldden een voorgeschiedenis van slapeloosheid en verstoring van het circadiane ritme; bij één was melatonine niet detecteerbaar. Zes ziende controlepersonen onderdrukten normaal. Measured in: 11 blind patients with no conscious light perception and 6 sighted controls. Elf patiënten met verschillende oorzaken en gradaties van blindheid, dus dit toont aan dat lichtinvoer naar de klok en bewust zicht van elkaar los kunnen staan, en het geeft geen betrouwbare verhouding voor hoe vaak. Het dateert ook van zeven jaar vóór de identificatie van melanopsine, dus het mechanisme werd hier afgeleid, niet gemeten.
Who this may not transfer to:The sex composition of the blind cohort is not recoverable from the record we checked, so whether the finding rests on a balanced sample is unknown, not shown to be balanced.
The study · 1
Czeisler et al., suppression of melatonin secretion in some blind patients by exposure to bright light · N Engl J Med 1995;332(1):6-11
Bijna de helft van de eiwitcoderende genen vertoont een dagelijkse cyclus in ten minste één weefsel
Door een algoritme toe te passen dat de temporele volgorde van monsters reconstrueert zonder beschikbare informatie over het tijdstip van de dag, werd bij 13 weefsels van 632 menselijke donoren gevonden dat bijna de helft van alle eiwitcoderende genen cyclisch was in ten minste één weefsel. Ongeveer 1,000 daarvan coderen voor geneesmiddeldoelwitten, of voor de eiwitten die geneesmiddelen transporteren en metaboliseren.
Door een algoritme toe te passen dat de temporele volgorde van monsters reconstrueert zonder beschikbare informatie over het tijdstip van de dag, werd bij 13 weefsels van 632 menselijke donoren gevonden dat bijna de helft van alle eiwitcoderende genen cyclisch was in ten minste één weefsel. Ongeveer 1,000 daarvan coderen voor geneesmiddeldoelwitten, of voor de eiwitten die geneesmiddelen transporteren en metaboliseren. Measured in: 13 tissues from 632 human donors in a post-mortem genotype-expression resource. De methode ordent monsters binnen een gereconstrueerde cyclus, niet ten opzichte van de kloktijd, dus levert het faserelaties op tussen genen en tussen weefsels en geen tijdstip van de dag voor enig orgaan. Donorweefsel varieert ook in agonale toestand, doodsoorzaak en tijdstip van afname, en de reconstructie is een afleiding op basis van expressie, geen ritme dat bij een levend persoon is waargenomen.
Who this may not transfer to:The donor sex composition is not reported in the abstract, and the underlying tissue resource is male-weighted, so tissue rhythms specific to one sex would not be visible in this summary.
The study · 1
Ruben et al., a database of tissue-specific rhythmically expressed human genes · Sci Transl Med 2018;10(458):eaat8806
Bij muizen verschuift overdag voeren de orgaanklokken met tot 12 uur, terwijl de hersenklok standhoudt
Het beperken van voedsel tot de lichtfase verschoof de fase van de klokgenexpressie in perifere weefsels van muizen met tot 12 uur, terwijl de cyclische genexpressie in de nucleus suprachiasmaticus onaangetast bleef. De lever resette het snelst, waarbij nier, hart en pancreas langzamer volgden, en één week overdag voeren synchroniseerde elk onderzocht weefsel.
Het beperken van voedsel tot de lichtfase verschoof de fase van de klokgenexpressie in perifere weefsels van muizen met tot 12 uur, terwijl de cyclische genexpressie in de nucleus suprachiasmaticus onaangetast bleef. De lever resette het snelst, waarbij nier, hart en pancreas langzamer volgden, en één week overdag voeren synchroniseerde elk onderzocht weefsel. Measured in: Mice on restricted feeding schedules, with clock gene expression measured in liver, kidney, heart, pancreas and the suprachiasmatic nucleus. Muizen zijn nachtdieren, dus ze overdag voeren is een grotere verstoring dan laat eten is voor een mens, en de menselijke versie van dezelfde manipulatie leverde een perifere verschuiving op die slechts een fractie van deze omvang was. Dierstudies tonen aan dat de route bestaat, niet wat hij bij mensen doet.
The study · 1
Damiola et al., restricted feeding uncouples circadian oscillators in peripheral tissues from the central pacemaker in the suprachiasmatic nucleus · Genes Dev 2000;14(23):2950-61
12 uur uit fase leven verhoogde in het laboratorium de glucose met 6% en insuline met 22%
Bij een protocol met een dag van 28 uur, waarbij eten en slapen door elke circadiane fase heen bewogen, verhoogde gedrag dat ongeveer 12 uur uit fase liep met de interne klok de glucose met 6% (P < 0.001), insuline met 22% (P = 0.006) en de gemiddelde arteriële druk met 3% (P = 0.001), verlaagde het leptine met 17% (P < 0.001) en keerde het dagelijkse cortisolritme volledig om. Drie van de acht deelnemers vertoonden postprandiale glucose in het prediabetesbereik terwijl ze uit fase waren. De slaapefficiëntie daalde met 20%.
Bij een protocol met een dag van 28 uur, waarbij eten en slapen door elke circadiane fase heen bewogen, verhoogde gedrag dat ongeveer 12 uur uit fase liep met de interne klok de glucose met 6% (P < 0.001), insuline met 22% (P = 0.006) en de gemiddelde arteriële druk met 3% (P = 0.001), verlaagde het leptine met 17% (P < 0.001) en keerde het dagelijkse cortisolritme volledig om. Drie van de acht deelnemers vertoonden postprandiale glucose in het prediabetesbereik terwijl ze uit fase waren. De slaapefficiëntie daalde met 20%. Measured in: 10 adults, 5 women and 5 men, through a 10-day inpatient forced desynchrony protocol. Tien mensen gedurende tien dagen, met voeding, activiteit en slaapgelegenheid constant gehouden, wat de verstoring zelf isoleert en niets zegt over wat jaren ervan doen. De slaapefficiëntie daalde ook met 20%, dus verstoorde slaap zit binnen de verstoorde conditie, niet ernaast, en de twee kunnen in dit ontwerp niet worden gescheiden.
Who this may not transfer to:Five women and five men, which is an even split and far too small to compare them. Results are not reported split by sex.
The study · 1
Scheer et al., adverse metabolic and cardiovascular consequences of circadian misalignment · Proc Natl Acad Sci USA 2009;106(11):4453-8
Het vijf uur uitstellen van maaltijden verschoof het glucoseritme met bijna 6 uur zonder de hoofdklok te verplaatsen
Het vijf uur uitstellen van elke maaltijd vertraagde het plasmaglucoseritme met 5.69 uur (P < 0.001) en het PER2-boodschapper-RNA-ritme in vetweefsel met 0.97 uur (P < 0.01), terwijl plasmamelatonine en cortisol, de markers van de hoofdklok, helemaal niet verschoven. De gemiddelde glucoseconcentratie daalde met 4.9 mg/dL (0.27 mmol/L). De ritmes van insuline en triglyceriden, de genexpressie van de klok in volbloed, slaap en de ritmes van subjectieve honger en slaperigheid verschoven niet.
Het vijf uur uitstellen van elke maaltijd vertraagde het plasmaglucoseritme met 5.69 uur (P < 0.001) en het PER2-boodschapper-RNA-ritme in vetweefsel met 0.97 uur (P < 0.01), terwijl plasmamelatonine en cortisol, de markers van de hoofdklok, helemaal niet verschoven. De gemiddelde glucoseconcentratie daalde met 4.9 mg/dL (0.27 mmol/L). De ritmes van insuline en triglyceriden, de genexpressie van de klok in volbloed, slaap en de ritmes van subjectieve honger en slaperigheid verschoven niet. Measured in: 10 healthy young men, mean age 22.9, in a crossover with early meals and then meals delayed by five hours. Tien mannen, één laboratorium, en de twee schema's liepen in een vaste volgorde, niet gerandomiseerd, dus een volgorde-effect kan niet worden uitgesloten. Het klokgen in vetweefsel verschoof ongeveer een uur bij een vertraging van vijf uur in de maaltijd, een veel kleinere perifere verschuiving dan dezelfde manipulatie oplevert bij knaagdieren, en vetweefsel is een surrogaat voor de lever- en darmklokken die niet zo eenvoudig kunnen worden gebiopteerd.
Who this may not transfer to:All ten participants were men. Circadian period, phase and the glucose response to a meal all differ on average between the sexes, and this design could not have detected that, so a reader who is not a man should treat the size of these shifts as unmeasured for her, not established.
The study · 1
Wehrens et al., meal timing regulates the human circadian system · Curr Biol 2017;27(12):1768-75
Veel van het dagelijkse ritme in menselijke spieren komt van de signalen van het lichaam, niet van de eigen klok van de spier
Seriële spierbiopten die gedurende de dag bij mensen werden afgenomen, toonden uitgebreide ritmische transcriptie, en een groot deel van die ritmiciteit ging verloren toen primaire myotubes uit dezelfde bron werden gesynchroniseerd en in kweek werden bestudeerd. Het verstoren van de klok in die cellen met siRNA veranderde de expressie van ongeveer 8% van alle genen.
Seriële spierbiopten die gedurende de dag bij mensen werden afgenomen, toonden uitgebreide ritmische transcriptie, en een groot deel van die ritmiciteit ging verloren toen primaire myotubes uit dezelfde bron werden gesynchroniseerd en in kweek werden bestudeerd. Het verstoren van de klok in die cellen met siRNA veranderde de expressie van ongeveer 8% van alle genen. Measured in: Human volunteers undergoing serial in vivo muscle biopsies, compared with primary human myotubes synchronized in vitro. De vergelijking is tussen spier in een levend lichaam en cellen in een schaaltje, die op veel meer verschillen dan alleen hun klokken, dus het ontbreken van ritmiciteit in vitro toont aan dat systemische dagelijkse signalen bijdragen zonder te kwantificeren hoeveel. Het aantal deelnemers en de geslachtssamenstelling zijn niet te achterhalen uit het abstract dat we hebben gecontroleerd.
Who this may not transfer to:The sex composition of the biopsy donors is not stated in the abstract, so whether muscle rhythms differ between the sexes is unmeasured here, not shown to be similar.
The study · 1
Perrin et al., transcriptomic analyzes reveal rhythmic and CLOCK-driven pathways in human skeletal muscle · eLife 2018;7:e34114
Getimed sporten verschuift de biologische klok: in de ochtend en middag wordt deze vooruitgezet, in de avond wordt deze vertraagd
Beweging, niet alleen lichte, kan de biologische klok beïnvloeden, en het tijdstip waarop men beweegt, bepaalt de richting. Wanneer volwassenen gedurende een uur op vaste tijdstippen bewogen, verschoof ochtend- en vroege middagbeweging hun klok naar voren, terwijl beweging in de avond deze naar achteren verschoof. Beweging is een zwakkere tijdsignaalgever dan licht en werkt het best in combinatie daarmee; het is dus een nuttige aanvulling bij het aanpassen aan reizen of een verschoven schema, maar geen vervanging voor ochtenddaglicht.
Licht is de dominante zeitgeber, en de pacemaker reageert ook op het dagelijkse ritme van gedrag. Lichaamsbeweging verhoogt de kerntemperatuur, hartslag en een reeks hormonen, en de timing van dat dagelijkse signaal geeft terugkoppeling aan de klok. De gemeten fase-responscurve van lichaamsbeweging trekt de klok naar voren na de ochtend en opnieuw in de vroege middag en vertraagt deze in de avond, wat verklaart waarom het tijdstip van een training, niet alleen of er een plaatsvindt, een circadiaan effect heeft.
Who this may not transfer to:Both sexes were studied and compared directly, about 55 women and 44 men across the 99 participants, and the exercise phase-response curve showed no significant sex difference in amplitude or waveform.
The study · 1
Youngstedt, Elliott and Kripke, human circadian phase-response curves for exercise · J Physiol 2019;597(8):2253-68
Cancer Risk And Outcome
Bij 1.4 miljoen vrouwen liet nachtdienstwerk geen effect zien op het risico op borstkanker (RR 0.99)
Door drie prospectieve Britse cohorten te combineren met zeven eerder gepubliceerde prospectieve studies, met in totaal ongeveer 1.4 miljoen vrouwen en 4,660 borstkankers bij nachtdienstwerkers, kwam het relatieve risico op borstkanker voor nachtdienstwerk in het algemeen op 0.99 (95%-BI 0.95 tot 1.03). Langdurig nachtdienstwerk liet ook geen verhoging zien. De auteurs concludeerden dat nachtdienstwerk, inclusief langdurig ploegendienstwerk, weinig of geen effect heeft op de incidentie van borstkanker.
Door drie prospectieve Britse cohorten te combineren met zeven eerder gepubliceerde prospectieve studies, met in totaal ongeveer 1.4 miljoen vrouwen en 4,660 borstkankers bij nachtdienstwerkers, kwam het relatieve risico op borstkanker voor nachtdienstwerk in het algemeen op 0.99 (95%-BI 0.95 tot 1.03). Langdurig nachtdienstwerk liet ook geen verhoging zien. De auteurs concludeerden dat nachtdienstwerk, inclusief langdurig ploegendienstwerk, weinig of geen effect heeft op de incidentie van borstkanker. Measured in: About 1.4 million women across 10 prospective studies, with night shift work reported by questionnaire. Nachtdienstwerk werd vastgelegd via vragenlijsten, meestal op één moment, zodat foutieve classificatie van blootstelling een reële associatie richting de nulwaarde zou duwen. Het onderzoekt alleen borstkanker: de associaties met prostaat- en colorectale kanker die IARC aanhaalt, komen hier niet aan de orde, en evenmin het dier- of mechanistisch bewijs dat een groot deel van de classificatie draagt.
Who this may not transfer to:Breast cancer in women. Male breast cancer, prostate cancer and colorectal cancer are not addressed, so this null result does not carry to the classification as a whole or to men.
The study · 1
Travis et al., night shift work and breast cancer incidence, three prospective studies and meta-analysis · J Natl Cancer Inst 2016;108(12):djw169
IARC noemt nachtdienstwerk waarschijnlijk kankerverwekkend, Groep 2A, op basis van beperkt bewijs bij mensen
De IARC-werkgroep die in juni 2019 bijeenkwam, classificeerde nachtdienstwerk in Groep 2A, waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen. De classificatie steunt op drie afzonderlijke bewijslijnen: beperkt bewijs bij mensen, met positieve associaties voor kanker van de borst, prostaat, colon en rectum; voldoende bewijs bij experimentele dieren voor de kankerverwekkendheid van verstoring van het licht-donkerschema; en sterk mechanistisch bewijs in experimentele systemen, gebaseerd op effecten die consistent zijn met immunosuppressie, chronische ontsteking en celproliferatie.
De IARC-werkgroep die in juni 2019 bijeenkwam, classificeerde nachtdienstwerk in Groep 2A, waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen. De classificatie steunt op drie afzonderlijke bewijslijnen: beperkt bewijs bij mensen, met positieve associaties voor kanker van de borst, prostaat, colon en rectum; voldoende bewijs bij experimentele dieren voor de kankerverwekkendheid van verstoring van het licht-donkerschema; en sterk mechanistisch bewijs in experimentele systemen, gebaseerd op effecten die consistent zijn met immunosuppressie, chronische ontsteking en celproliferatie. Measured in: A working group evaluating the published human, animal and mechanistic literature on night shift work, not a participant sample. In het eigen taalgebruik van IARC betekent beperkt bewijs bij mensen dat een positieve associatie is waargenomen, maar dat toeval, bias en confounding niet konden worden uitgesloten als verklaring. Een classificatie in Groep 2A is een gevaaridentificatie: ze zegt dat een agens onder bepaalde omstandigheden kanker kan veroorzaken en geeft geen schatting van hoeveel risico een bepaalde baan of dienstrooster met zich meebrengt. Het grootste deel van het gewicht rust op dieronderzoek en mechanistisch werk, niet op de humane studies.
Who this may not transfer to:The human evidence spans sites specific to each sex, breast and prostate, alongside colorectal cancer in both. The unit evaluated is a published literature, not a participant group, so the underlying sex balance varies by study and by cancer site.
The studies · 2
IARC Monographs Volume 124, night shift work · IARC Monographs on the Identification of Carcinogenic Hazards to Humans, Vol 124, Lyon 2020
IARC Monographs Vol 124 group, carcinogenicity of night shift work · Lancet Oncol 2019;20(8):1058-9
Sleep
Een week onder natuurlijk licht zonder elektrisch licht verplaatste de biologische nacht ongeveer 2 uur naar voren
Een week kamperen in de zomer zonder elektrisch licht verhoogde de lichtblootstelling tot ongeveer vier keer het gebruikelijke niveau en verplaatste de interne biologische nacht ongeveer twee uur naar voren, zodat deze begon rond zonsondergang en eindigde rond zonsopgang. Late chronotypes verschoven het meest en eindigden de week dichter bij de vroege types. Herhaald onder een natuurlijke winterlicht-donkercyclus begonnen de biologische nacht en slaap nog eerder en breidde de biologische nacht zich uit. Een weekend natuurlijk licht bereikte ongeveer 69% van de verschuiving die een volle week opleverde.
Een week kamperen in de zomer zonder elektrisch licht verhoogde de lichtblootstelling tot ongeveer vier keer het gebruikelijke niveau en verplaatste de interne biologische nacht ongeveer twee uur naar voren, zodat deze begon rond zonsondergang en eindigde rond zonsopgang. Late chronotypes verschoven het meest en eindigden de week dichter bij de vroege types. Herhaald onder een natuurlijke winterlicht-donkercyclus begonnen de biologische nacht en slaap nog eerder en breidde de biologische nacht zich uit. Een weekend natuurlijk licht bereikte ongeveer 69% van de verschuiving die een volle week opleverde. Measured in: 8 adults, 6 men and 2 women, mean age 30, in the summer study, with a separate winter and weekend study by the same group. Acht mensen in de zomerstudie, en kamperen verwijdert elektrisch licht samen met werk, forensen, schermen, binnentemperatuur en de hele dagelijkse routine, dus de lichtverandering wordt vertroebeld door alles wat verder verandert tijdens een kampeertrip. De twee studies komen van dezelfde onderzoeksgroep, dus het is verwant werk, geen onafhankelijke replicatie.
Who this may not transfer to:Six of the eight summer participants were men, and the study was far too small to compare the sexes. The winter and weekend study does not report its composition in the abstract.
The studies · 2
Wright et al., entrainment of the human circadian clock to the natural light-dark cycle · Curr Biol 2013;23(16):1554-8
Stothard et al., circadian entrainment to the natural light-dark cycle across seasons and the weekend · Curr Biol 2017;27(4):508-13
351 genlocaties verschuiven de slaaptiming, maar slechts ongeveer 25 minuten tussen de uitersten
Een genoombrede associatiestudie bij 697,828 mensen verhoogde het aantal loci geassocieerd met ochtendmens-zijn van 24 naar 351. Het effect op de timing is kleiner dan dat getal doet vermoeden: de 5% van de deelnemers met de meeste ochtendmens-allelen had een met accelerometer gemeten slaaptiming die ongeveer 25 minuten eerder lag dan bij de 5% met de minste. Geassocieerde genen waren verrijkt voor circadiane regulatie, cAMP-, glutamaat- en insulinesignalering, en voor expressie in retina, achterhersenen, hypothalamus en hypofyse. Mendeliaanse randomisatie ondersteunde een causaal pad van ochtendvoorkeur naar betere mentale gezondheid, en vond geen effect op BMI of diabetes type 2.
Een genoombrede associatiestudie bij 697,828 mensen verhoogde het aantal loci geassocieerd met ochtendmens-zijn van 24 naar 351. Het effect op de timing is kleiner dan dat getal doet vermoeden: de 5% van de deelnemers met de meeste ochtendmens-allelen had een met accelerometer gemeten slaaptiming die ongeveer 25 minuten eerder lag dan bij de 5% met de minste. Geassocieerde genen waren verrijkt voor circadiane regulatie, cAMP-, glutamaat- en insulinesignalering, en voor expressie in retina, achterhersenen, hypothalamus en hypofyse. Mendeliaanse randomisatie ondersteunde een causaal pad van ochtendvoorkeur naar betere mentale gezondheid, en vond geen effect op BMI of diabetes type 2. Measured in: 697,828 adults from UK Biobank and 23andMe, with activity-monitor sleep timing in 85,760 of them. What could explain it instead: Chronotype was self-reported by most participants, so the phenotype is partly a report of the schedule a person keeps, which work and family impose, not the clock underneath it. UK Biobank and 23andMe participants are also healthier, wealthier and more European in ancestry than the general population, the standard population-stratification problem in large genetic studies.. 351 loci die samen de slaaptiming met ongeveer 25 minuten verschuiven tussen de extreme twintigsten, dus gewone genetische variatie verschuift het chronotype voor de meeste mensen met minuten, niet met uren. Mendeliaanse randomisatie gaat ervan uit dat het genetische instrument de uitkomst alleen via het chronotype beïnvloedt, wat niet rechtstreeks kan worden geverifieerd, en de uitkomsten voor mentale gezondheid waren zelf ook zelfgerapporteerd.
Who this may not transfer to:Both sexes are represented in large numbers, and the headline results are not reported split by sex, so a sex difference in the genetic architecture of chronotype would not be visible here.
The study · 1
Jones et al., genome-wide association analyzes of chronotype in 697,828 individuals · Nat Commun 2019;10(1):343
Het chronotype piekt het laatst op ongeveer 19 jaar en verschuift daarna voor de rest van het leven naar voren
Bij 53,689 Amerikaanse tijdsbestedingsdagboeken wordt het chronotype later gedurende de adolescentie, bereikt het zijn laatste punt op 18.4 jaar bij vrouwen en 19.2 jaar bij mannen, en verschuift het vanaf dan naar voren voor de rest van het leven. Het grootste geslachtsverschil is 0.27 uur, ongeveer 16 minuten, op 21.6 jaar, waarbij mannen later zijn dan vrouwen vóór ongeveer 40 jaar en vrouwen later erna. Het verschil verdwijnt op 41.4 jaar en opnieuw op 79.1 jaar. De variabiliteit van het chronotype neemt ook af met de leeftijd.
Bij 53,689 Amerikaanse tijdsbestedingsdagboeken wordt het chronotype later gedurende de adolescentie, bereikt het zijn laatste punt op 18.4 jaar bij vrouwen en 19.2 jaar bij mannen, en verschuift het vanaf dan naar voren voor de rest van het leven. Het grootste geslachtsverschil is 0.27 uur, ongeveer 16 minuten, op 21.6 jaar, waarbij mannen later zijn dan vrouwen vóór ongeveer 40 jaar en vrouwen later erna. Het verschil verdwijnt op 41.4 jaar en opnieuw op 79.1 jaar. De variabiliteit van het chronotype neemt ook af met de leeftijd. Measured in: 53,689 respondents to the American Time Use Survey, pooled across 2003 to 2014. What could explain it instead: Mid-sleep on free days from a time-use diary is a behavioral proxy for chronotype, and free-day sleep is still shaped by work, caring duties, school schedules and shift patterns, all of which change with age, so part of the age curve is life stage, not clock.. Een momentopname van verschillende mensen op verschillende leeftijden, niet dezelfde mensen die gevolgd zijn, dus een leeftijdseffect kan niet worden gescheiden van een cohorteffect. De oorspronkelijke Europese beschrijving van de piek in de adolescentie, in ongeveer 25,000 vragenlijsten, plaatste de maximale laatheid dichter bij 20 dan bij 19, dus het exacte omslagpunt verschuift met de steekproef en het instrument.
Who this may not transfer to:The analysis is reported separately for each sex across the whole age range, which is unusual in this literature and is why the sex-by-age crossover can be stated at all.
The studies · 2
Fischer et al., chronotypes in the US, influence of age and sex · PLoS One 2017;12(6):e0178782
Roenneberg et al., a marker for the end of adolescence · Curr Biol 2004;14(24):R1038-9
Fel ochtendlicht verschoof de slaap naar een vroeger tijdstip en verminderde slaapverstoring over 40 studies heen
Helder licht in uw ogen krijgen 's ochtends helpt u eerder in slaap te vallen en dieper te slapen. Over 40 studies heen verschoof ochtendlicht het slaaptijdstip zodat mensen eerder indommelden, verminderde het onderbroken slapen en verlichte het zelfbeoordeelde slaapproblemen. De winst per studie was bescheiden, en het dimmen van de avond hielp mensen langer te slapen. Daglicht buiten is gratis; een felle lamp werkt wanneer u binnenshuis bent of bij duisternis.
Licht is het belangrijkste signaal dat de suprachiasmatische klok in de hersenen instelt. Fel licht 's ochtends, waargenomen door melanopsine-cellen in het netvlies, signaleert overdag aan de klok en verschuift de timing naar voren (een fase-advance), waardoor het natuurlijke slaapvenster naar voren wordt getrokken zodat het inslapen eerder plaatsvindt. Dimme avonden behouden de melatoninestijging die dat venster opent, en dat is de reden waarom het vermijden van avondlicht het voordeel vergroot.
Who this may not transfer to:Pooled trials included men and women across a range of ages and diagnoses; sex-specific effects were not separately reported.
The study · 1
Faulkner SM, Bee PE, Meyer N, Dijk DJ, Drake RJ. Light therapies to improve sleep in intrinsic circadian rhythm sleep disorders and neuro-psychiatric illness: A systematic review and meta-analysis. · Sleep Med Rev 2019;46:108-123
Longevity And Mortality
Avondtypes vertonen ongeveer 10% hogere sterftecijfers, een verschil dat wegvalt bij niet-rokers die weinig drinken
In de UK Biobank werden 433,268 volwassenen gemiddeld 6.5 jaar gevolgd, met 10,534 overlijdens; uitgesproken avondtypes hadden een hazard ratio voor sterfte door alle oorzaken van 1.10 (95%-BI 1.02 tot 1.18) ten opzichte van uitgesproken ochtendtypes, na correctie voor leeftijd, geslacht, etniciteit, roken, BMI, slaapduur, sociaaleconomische status en comorbiditeit. In het Finnish Twin Cohort werden 23,854 mensen 37 jaar gevolgd, met 8,728 overlijdens; de gecorrigeerde hazard ratio was 1.09 (1.01 tot 1.18) en deze verzwakte vooral door roken en alcohol, zonder oversterfte bij niet-rokers die op zijn hoogst licht dronken. Die auteurs concludeerden dat er weinig of geen onafhankelijke bijdrage van het chronotype aan sterfte is.
In de UK Biobank werden 433,268 volwassenen gemiddeld 6.5 jaar gevolgd, met 10,534 overlijdens; uitgesproken avondtypes hadden een hazard ratio voor sterfte door alle oorzaken van 1.10 (95%-BI 1.02 tot 1.18) ten opzichte van uitgesproken ochtendtypes, na correctie voor leeftijd, geslacht, etniciteit, roken, BMI, slaapduur, sociaaleconomische status en comorbiditeit. In het Finnish Twin Cohort werden 23,854 mensen 37 jaar gevolgd, met 8,728 overlijdens; de gecorrigeerde hazard ratio was 1.09 (1.01 tot 1.18) en deze verzwakte vooral door roken en alcohol, zonder oversterfte bij niet-rokers die op zijn hoogst licht dronken. Die auteurs concludeerden dat er weinig of geen onafhankelijke bijdrage van het chronotype aan sterfte is. Measured in: 433,268 UK adults aged 38 to 73 and 23,854 Finnish adults, both sexes, followed 6.5 and 37 years respectively. What could explain it instead: Evening preference travels with smoking, heavier drinking, shorter sleep, shift work and lower socioeconomic position. The Finnish stratified analysis is the informative one here: the association disappeared among people who did not smoke and drank little, not merely shrinking, which is what residual confounding by those behaviors looks like.. Chronotype werd in beide cohorten eenmalig gemeten met één zelfgerapporteerd item op een vierpuntsschaal. Een hazard ratio rond 1.10 is klein genoeg dat niet-gemeten gedragsverschillen een voldoende verklaring vormen, en de twee cohorten verschillen in follow-upduur met een factor vijf, zodat ze niet hetzelfde blootstellingsvenster meten.
Who this may not transfer to:Both cohorts include men and women in large numbers. Neither headline hazard ratio is reported split by sex, so whether the smoking and alcohol explanation holds equally in both is untested.
The studies · 2
Knutson and von Schantz, associations between chronotype, morbidity and mortality in the UK Biobank cohort · Chronobiol Int 2018;35(8):1045-53
Hublin and Kaprio, chronotype and mortality, a 37-year follow-up study in Finnish adults · Chronobiol Int 2023;40(7):841-849
Heart And Vascular
Ploegendienst gaat samen met ongeveer 23% hoger risico op een hartinfarct en een licht hoger risico op diabetes
Over 34 studies en 2,011,935 mensen was ploegendienst geassocieerd met myocardinfarct (RR 1.23, 95%-BI 1.15 tot 1.31), coronaire gebeurtenissen (RR 1.24, 1.10 tot 1.39) en ischemische beroerte (RR 1.05, 1.01 tot 1.09), zonder associatie met sterfte door alle oorzaken. Over 12 studies en 226,652 mensen was ploegendienst geassocieerd met diabetes met een gepoolde odds ratio van 1.09 (1.05 tot 1.12), hoger bij mannen (1.37, 1.20 tot 1.56) dan bij vrouwen (1.09, 1.04 tot 1.14) en hoger bij roulerende diensten.
Over 34 studies en 2,011,935 mensen was ploegendienst geassocieerd met myocardinfarct (RR 1.23, 95%-BI 1.15 tot 1.31), coronaire gebeurtenissen (RR 1.24, 1.10 tot 1.39) en ischemische beroerte (RR 1.05, 1.01 tot 1.09), zonder associatie met sterfte door alle oorzaken. Over 12 studies en 226,652 mensen was ploegendienst geassocieerd met diabetes met een gepoolde odds ratio van 1.09 (1.05 tot 1.12), hoger bij mannen (1.37, 1.20 tot 1.56) dan bij vrouwen (1.09, 1.04 tot 1.14) en hoger bij roulerende diensten. Measured in: 2,011,935 people across 34 studies for vascular events, and 226,652 people with 14,595 diabetes cases across 12 studies for diabetes. Beide poolen observationele studies, waarin ploegendienst samengaat met een lagere sociaaleconomische positie, meer roken, kortere en meer gefragmenteerde slaap, onregelmatig eten en minder daglicht, en geen van deze factoren kan door de gepoolde analyses worden losgekoppeld van de klok. De relatieve risico's zijn bescheiden, en de afwezigheid van enige associatie met sterfte staat vreemd naast een verhoogd risico op myocardinfarct.
Who this may not transfer to:The diabetes analysis reports its result separately by sex and finds the association substantially larger in men, which the authors attribute in part to different shift patterns and occupations. The vascular analysis is not broken down by sex.
The studies · 2
Vyas et al., shift work and vascular events, systematic review and meta-analysis · BMJ 2012;345:e4800
Gan et al., shift work and diabetes mellitus, a meta-analysis of observational studies · Occup Environ Med 2015;72(1):72-8
Mood & stress
Felle lichttherapie verlaagde de depressiescores bij niet-seizoensgebonden depressie (SMD -0.62)
Fel licht in de ochtend verbetert de stemming, en niet alleen bij winterdepressie. Door negen onderzoeken samen te voegen bleek lichttherapie de depressiescores significant te verlagen, met de sterkste resultaten bij een behandelduur van twee tot vijf weken. Het hielp zowel als zelfstandige behandeling als in combinatie met andere behandelingen. Het effect was mild tot matig, waardoor het functioneert als een stabiele ondersteuning en geen op zichzelf staande geneeswijze.
Stemming volgt het biologische klok. Depressie gaat vaak gepaard met een afgevlakt of ontregeld circadiaans ritme en verstoorde slaap, en getimed ochtendlicht lijkt te werken door dat ritme en de bijbehorende signalen opnieuw te verankeren, waaronder de timing van melatonine en de serotonerge tonus. Ochtendlicht verschuift de klok het sterkst naar voren, wat de gebruikelijke reden is dat ochtendtiming wordt aanbevolen, hoewel de gepoolde trials geen uitsluitsel gaven over het beste tijdstip van de dag.
Who this may not transfer to:Trials enrolled men and women; effects were not reported separately by sex, and the perinatal (women-only) subgroup did not show benefit.
The study · 1
Al-Karawi D, Jubair L. Bright light therapy for nonseasonal depression: Meta-analysis of clinical trials. · J Affect Disord 2016;198:64-71
Weight And Fat Loss
Sociale jetlag hangt samen met een hogere BMI, los van de slaapduur, vooral bij mensen met overgewicht en obesitas
In een grote chronotypedatabase was sociale jetlag, gedefinieerd als het verschil tussen het midden van de slaap op werkdagen en het midden van de slaap op vrije dagen, geassocieerd met een hogere body mass index, los van de slaapduur. De associatie werd gedragen door mensen die al overgewicht of obesitas hadden.
In een grote chronotypedatabase was sociale jetlag, gedefinieerd als het verschil tussen het midden van de slaap op werkdagen en het midden van de slaap op vrije dagen, geassocieerd met een hogere body mass index, los van de slaapduur. De associatie werd gedragen door mensen die al overgewicht of obesitas hadden. Measured in: Respondents to the Munich ChronoType Questionnaire, a large self-selected online sample of both sexes. What could explain it instead: Social jetlag is largest in people whose work starts early relative to their own chronotype, which tracks shift work, manual occupations and lower socioeconomic position, each independently associated with higher BMI. Reverse causation is also open, since sleeping in on free days is a response to accumulated sleep debt, which higher body weight and sleep-disordered breathing both worsen.. Cross-sectioneel onderzoek, met zelfgerapporteerde slaaptijden en zelfgerapporteerde lengte en gewicht, dus het toont een associatie en geen oorzaak. De volledige tekst staat achter een betaalmuur, zodat hier alleen de bevinding op samenvattingsniveau kan worden gecontroleerd: sociale jetlag is geassocieerd met een hogere BMI, los van het effect van slaapduur, vooral bij mensen met overgewicht en obesitas.
Who this may not transfer to:A large self-selected online sample of both sexes. The BMI association is not reported split by sex, and menstrual cycle, pregnancy and menopause all affect both sleep timing and weight without being modeled.
The study · 1
Roenneberg et al., social jetlag and obesity · Curr Biol 2012;22(10):939-43
Blood Sugar
Eten in een vroeg overdag venster verbeterde insulinegevoeligheid en bloeddruk zonder gewichtsverlies
Het grootste deel van uw voeding eerder op de dag eten, in lijn met het daglicht, is gunstig voor uw metabolisme. Toen mannen met prediabetes al hun maaltijden binnen een tijdvenster van 6 uur in de ochtend tot middag aten, verbeterden hun insulinegevoeligheid en bloeddruk binnen 5 weken, ook al bleef hun gewicht gelijk. In een groter onderzoek resulteerde een vroeg eetvenster in combinatie met kleinere porties in ongeveer 5 lb (2.3 kg) meer gewichtsverlies dan diëten alleen. Maaltijden naar voren halen kost niets en vereist geen speciaal voedsel.
De insulinerespons van het lichaam, en de klokken in spier en lever, zijn afgestemd op brandstof overdag. De glucosetolerantie is van nature hoger in de ochtend en daalt in de avond, zodat calorieën die vroeg worden gegeten efficiënter worden verwerkt dan dezelfde calorieën die laat worden gegeten. Het afstemmen van het eetvenster op de lichtdag laat de perifere klokken samenwerken met de centrale klok, wat de voorgestelde reden is waarom vroeg tijdbeperkt eten de insulinegevoeligheid en bloeddruk verbeterde buiten het effect van minder eten.
Who this may not transfer to:The controlled-feeding crossover trial enrolled men only; the larger weight-loss trial enrolled both men and women. Results in women for the pure timing effect are less established.
The studies · 2
Sutton EF, Beyl R, Early KS, Cefalu WT, Ravussin E, Peterson CM. Early Time-Restricted Feeding Improves Insulin Sensitivity, Blood Pressure, and Oxidative Stress Even without Weight Loss in Men with Prediabetes. · Cell Metab 2018;27(6):1212-1221.e3
Jamshed H, Steger FL, Bryan DR, et al. Effectiveness of Early Time-Restricted Eating for Weight Loss, Fat Loss, and Cardiometabolic Health in Adults With Obesity: A Randomized Clinical Trial. · JAMA Intern Med 2022;182(9):953-962
Wanneer het misgaat
Problemen ontstaan wanneer de tijdssignalen conflicteren; de effecten zijn gemeten van laboratoriumstudies met 10 personen tot cohorten van miljoenen mensen.
Gedwongen ontregeling. Tien volwassenen brachten tien dagen door op dagen van 28 uur, zodat eten en slapen achtereenvolgens door elke circadiane fase heen liepen. Toen het gedrag ongeveer 12 uur uit fase liep met de interne klok, steeg de glucose met 6%, de insuline met 22%, de gemiddelde arteriële druk met 3% en daalde leptine met 17%. Het cortisolritme keerde volledig om. Drie van de acht vertoonden postprandiale glucose in het prediabetische bereik tijdens de ontregeling, bij mensen bij wie de glucose normaal was wanneer ze wel afgestemd waren. Voeding en slaapduur werden constant gehouden, dus de verschuivingen kwamen door de ontregeling zelf, hoewel tien mensen gedurende tien dagen niet model kunnen staan voor een carrière van ploegendiensten. Elke input die deze cijfers veranderde, is een kwestie van timing: wanneer je eet, wanneer je slaapt, wanneer je licht krijgt.
Sociale jetlag. Sociale jetlag is het verschil tussen je slaap op werkdagen en je slaap op vrije dagen, gemeten op het middelpunt van elke nacht. Dit hing samen met een hogere body mass index in een database van ongeveer 65,000 mensen, boven op de slaapduur. Bij mensen die al overgewicht hadden (BMI 25 of hoger), was elk extra uur sociale jetlag gekoppeld aan ongeveer 33% hogere kans om in een zwaardere gewichtscategorie te vallen. De associatie is cross-sectioneel.
Avondchronotype en mortaliteit. In UK Biobank werden 433,268 volwassenen gemiddeld 6.5 jaar gevolgd. Uitgesproken avondtypes hadden een hazardratio voor overlijden door welke oorzaak dan ook van 1.10 (95%-BI 1.02 tot 1.18) na uitgebreide correctie. In het Finnish Twin Cohort werden 23,854 mensen 37 jaar gevolgd, en de gecorrigeerde hazardratio was 1.09 (1.01 tot 1.18). Dat extra risico werd grotendeels verklaard door roken en drinken: onder niet-rokers die weinig of niets dronken, hadden avondtypes geen hogere sterftekans. Die auteurs concludeerden dat er weinig of geen onafhankelijke bijdrage is van chronotype aan mortaliteit. Avondvoorkeur gaat samen met roken, drinken, kortere slaap en ploegendienst, zodat de huidige gegevens de klok niet kunnen losmaken van die gewoontes.
Ploegendienst levert het sterkste praktijkbewijs voor circadiane verstoring bij mensen, en ook het rommeligste, omdat er zoveel andere verschillen mee gepaard gaan. De IARC-werkgroep die in juni 2019 bijeenkwam, classificeerde nachtdienstwerk in Groep 2A, waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens. Achter die beoordeling staan drie kenmerken. Het humane bewijs is beperkt, met positieve associaties voor kanker van de borst, prostaat, dikke darm en endeldarm. Het dierbewijs is voldoende, en het mechanistische bewijs in experimentele systemen is sterk. In het vocabulaire van IARC betekent "beperkt" dat toeval, vertekening en confounding niet konden worden uitgesloten. Een beoordeling in Groep 2A is een gevareidentificatie; ze bevat geen schatting van hoeveel risico een bepaalde baan met zich meebrengt.
De grootste studie van het humane bewijs vond het tegenovergestelde. Door drie prospectieve cohorten samen te voegen met zeven eerder gepubliceerde, werden ongeveer 1.4 miljoen vrouwen en 4,660 gevallen van borstkanker onder ploegendienstwerkers onderzocht. Het relatieve risico op borstkanker bij elke vorm van nachtdienstwerk was 0.99 (95%-BI 0.95 tot 1.03), ook voor langdurig ploegendienstwerk. Deze studie maakte deel uit van hetzelfde onderzoeksveld dat IARC beoordeelde, en dat is waarom zij het humane bewijs slechts als beperkt beoordeelden. De classificatie rust voornamelijk op dier- en mechanistisch werk.
De auteurs concludeerden dat nachtdienstwerk weinig of geen effect heeft op de incidentie van borstkanker.
De cardiometabole associaties zijn consistenter. Over 34 studies en 2,011,935 mensen hing ploegendienst samen met hartinfarct (RR 1.23), coronaire events (RR 1.24) en ischemische beroerte (RR 1.05), zonder associatie met mortaliteit. Over 226,652 mensen hing ploegendienst samen met diabetes met een oddsratio van 1.09, hoger bij mannen (1.37) dan bij vrouwen (1.09) en hoger bij roterende diensten. Geen enkele opzet hier isoleert de klok van de rest van het leven van een ploegendienstwerker. Een lagere sociaaleconomische positie, meer roken, kortere en meer gefragmenteerde slaap, onregelmatig eten en minder daglicht komen allemaal met de baan mee.
Wat dit voor jou betekent
Drie inputs hebben aantoonbare circadiane effecten: het tijdstip van licht, het tijdstip van slaap, en het tijdstip van eten.
- Licht is de sterkste input, omdat de faseresponscurve het steilst is in de uren rond het ontwaken. Daglicht in het eerste deel van de dag doet het meeste voor de minste blootstelling, het is vele malen feller dan enig binnenlicht. Een felle lichtbak doet hetzelfde werk voor een donkere ochtend of een nachtdienst.
- Een vaste wektijd levert dat lichtsignaal elke dag op dezelfde klokfase, en dat is hoe de klok zich vastzet. De opstatijd doet meer van dat werk dan de bedtijd.
- Voeding naar voren verplaatsen werkt in op de orgaanklokken in lever, darm en vet, de klokken die een maaltijd kan verplaatsen terwijl licht de hoofdklok stabiel houdt. Het merendeel van je calorieën naar de ochtend verschuiven is de hendel zodra de timing van licht en slaap vaststaat.
Verder verdiepen
De pagina's die op dit tijdssysteem inwerken:
- Ochtendlicht, dat gebruikmaakt van de versnellende helft van de faseresponscurve.
- Avondlicht en schermen, de vertragende kant van dezelfde curve, met de melanopische-luxdrempels.
- Slaapregelmaat, de vaste slaap- en wektijd die de klok verankert.
- De slaapomgeving, waar duisternis, temperatuur en geluid inwerken op de klok.
- Slapeloosheid, waar een timingprobleem onderscheiden moet worden van de andere dingen die mensen wakker houden.
- Slaaprestrictie en stimuluscontrole: slaapdruk en conditionering, naast timing.
- Tijdsbeperkt eten, de route via voedingssynchronisatie.
- Insuline en glucose, voor wat het tijdstip van de dag met een maaltijd doet.
Het perspectief van de Chinese geneeskunde
Veelgestelde vragen
Waarom maakt ochtendlicht me wakker, terwijl avondlicht me wakker houdt?
Omdat de reactie van de klok op licht van teken verandert bij je kernlichaamstemperatuurminimum, ongeveer twee uur voordat je normaal wakker wordt. Licht na dat punt versnelt de klok en trekt slaperigheid naar vroeger; licht ervoor vertraagt de klok en duwt de slaap naar later. Alleen het uur van blootstelling verschilt.
Explore Related
Other pages this one connects to, by the evidence they share, the outcomes they touch, and the ground they cover.
Pages that lead here: Insomnia: a plan that sticks, and where to start · Morning Light: What It Does for Your Sleep, Mood, and Body Clock, and How to Get It
All 34 registered claim citations independently checked and cross-referenced.
Thomas Dehli, Founder & Editor, Sacred Lotus
Sacred Lotus has published Chinese medicine reference material since 2001. Integrative pages are held to the same standard as the herb and formula library: cite the source, grade the claim at its real strength, and say where the research has not looked. This page is educational and it is not medical advice. Last updated 8 augustus 2026.
Evidence strength
How confidently the research supports a claim. Strength describes the evidence, not our endorsement.