Intake: Het mediterrane dieet

PREDIMED randomiseerde 7,447 mensen van 55 tot 80 jaar met een hoog cardiovasculair risico naar een mediterraan dieet met extra vergine olijfolie, hetzelfde dieet met gemengde noten, of een vetarme controle. Over een mediaan van 4.8 jaar deed het primaire samengestelde eindpunt zich voor bij respectievelijk 3.8%, 3.4% en 4.4%, met gecorrigeerde hazard ratio's van 0.69 (95%-BI 0.53 tot 0.91) voor olijfolie en 0.72 (95%-BI 0.54 tot 0.95) voor noten. Dit zijn de herziene schattingen uit 2018 nadat het oorspronkelijke rapport uit 2013 werd ingetrokken wegens protocolafwijkingen; de resultaten bleven overeind na uitsluiting van 1,588 deelnemers met bekende of vermoede toewijzingsproblemen.

In de pilotfase van PREDIMED werden 772 volwassenen met een hoog risico gedurende drie maanden gerandomiseerd naar een mediterraan dieet met vergine olijfolie, hetzelfde met noten, of een vetarme controle. Beide mediterrane armen verlaagden de systolische en diastolische bloeddruk, nuchtere bloedsuiker, de verhouding totaal-tot-HDL-cholesterol en C-reactief proteïne ten opzichte van de vetarme arm. Veranderingen traden al binnen enkele weken op en gingen vooraf aan een betekenisvol gewichtsverlies, wat wijst op de samenstelling van het dieet, niet op calorierestrictie.

Deze twee-jaar trial randomiseerde 180 patiënten met metabolisch syndroom naar een mediterraan-stijl dieet of een prudent controledieet. De mediterrane groep toonde verbeterde endotheel-afhankelijke vasodilatatie, lagere hoge-sensitiviteit C-reactief proteïne en interleukinen (IL-6, IL-7, IL-18), en verminderde insulineresistentie, waarbij het aantal dat nog voldeed aan de criteria van het metabolisch syndroom sterk daalde vergeleken met controles. Het meet vasculaire en ontstekingsmechanismen, geen klinische voorvallen, wat een aannemelijke route geeft voor de gebeurtenisverminderingen gezien in grotere trials.

Bij 3,541 niet-diabetische PREDIMED-deelnemers waren de percentages nieuw optredend diabetes type 2 16.0, 18.7 en 23.6 gevallen per 1,000 persoonsjaren in de olijfolie-, noten- en controle-armen over een mediaan van 4.1 jaar. Gecorrigeerde hazardratio's tegenover controle waren 0.60 (95%-BI 0.43 tot 0.85) voor de olijfolie-arm en 0.82 (95%-BI 0.61 tot 1.10) voor noten. Er was geen energiebeperking voorgeschreven, dus het effect kwam van de dieetsamenstelling. Dit was een vooraf gespecificeerde secundaire uitkomst en subgroepanalyse, niet het primaire eindpunt.

PREDIMED-Reus randomiseerde 418 niet-diabetische volwassenen naar een mediterraan dieet met olijfolie, met noten, of een vetarme controle. Na een mediaan van 4 jaar was de diabetesincidentie 10.1% (95%-BI 5.1 tot 15.1) en 11.0% (5.9 tot 16.1) in de mediterrane armen tegenover 17.9% (11.4 tot 24.4) in de controlearm, zonder verandering in lichaamsgewicht of lichamelijke activiteit tussen de groepen. Als enkelcentrumonderzoek van bescheiden omvang draagt het bredere onzekerheid en is het het best te lezen naast de gepoolde PREDIMED-diabetesanalyse.

Deze random-effects meta-analyse van 50 studies (35 klinische onderzoeken, 2 prospectief, 13 cross-sectioneel) en 534,906 deelnemers vond dat een hogere naleving van het mediterraan dieet geassocieerd was met verminderd risico op metabool syndroom. In de klinische-onderzoekssubgroep verbeterde het dieet de tailleomtrek, systolische en diastolische bloeddruk, triglyceriden, HDL-cholesterol en nuchtere glucose. Omdat de gepoolde reeks cross-sectionele en prospectieve studies naast onderzoeken omvat, draagt de associatie enige observationele confounding, terwijl de componenteffecten meer berusten op de gerandomiseerde gegevens.

Deze meta-analyse poolde 12 prospectieve cohorten (1,574,299 mensen, gevolgd 3 tot 18 jaar). Een twee-punts toename in therapietrouwscore was geassocieerd met een verlaging van 9% in algehele sterfte (gepoolde RR 0.91, 95%-BI 0.89 tot 0.94), een verlaging van 9% in cardiovasculaire sterfte, een verlaging van 6% in kankerincidentie en -sterfte, en verminderde incidentie van de ziekte van Parkinson en Alzheimer. Als een pool van observationele cohorten draagt het de verstoring van zijn input; de kracht ligt in de omvang en consistentie, die overeenkomen met de gerandomiseerde PREDIMED-bevindingen.

Deze umbrella-review synthetiseerde 13 meta-analyses van observationele studies en 16 meta-analyses van gerandomiseerde trials. Ze vond robuust bewijs dat hogere mediterraan-dieet-therapietrouw algehele sterfte, cardiovasculaire ziekte, coronaire hartziekte, myocardinfarct, algehele kankerincidentie, neurodegeneratieve ziekte en type 2-diabetes verlaagt. Voor de meeste locatie-specifieke kankers en voor verschillende ontstekings- en metabole markers was het bewijs slechts suggestief of zwak, en er werd geen associatie gevonden voor blaas-, endometrium- of eierstokkanker of voor LDL-cholesterol. Het beoordeelt bestaand bewijs, genereert geen nieuwe gegevens.

Deze populatiegebaseerde prospectieve studie van 22,043 Griekse volwassenen gebruikte een 10-punts mediterraan-dieet-therapietrouwschaal. Over mediaan 44 maanden (275 sterfgevallen) werd een twee-punts toename in de score geassocieerd met een gecorrigeerde hazard ratio voor totale sterfte van 0.75 (95%-BI 0.64 tot 0.87), met vergelijkbare verlagingen voor coronaire hartziekte en kankersterfte, gecorrigeerd voor leeftijd, geslacht, BMI, lichamelijke activiteit en andere verstorende factoren. Als een observationele studie stelt het associatie vast; residuele verstoring door leefstijl- en sociaaleconomische verschillen kan niet worden uitgesloten.

Deze meta-analyse voegde prospectieve studies samen die zelfstandig wonende oudere volwassenen volgden en registreerden wie kwetsbaarheid ontwikkelde, het verlies van kracht, gewicht en uithoudingsvermogen dat het risico op vallen en afhankelijkheid verhoogt. Hogere naleving van het mediterrane dieet ging gepaard met een grote daling van kwetsbaarheid, op een gestapelde manier van matige naar hoge naleving. Omdat de onderliggende studies observationeel zijn, gaat het dieet samen met een actief, verbonden, welvarender leven, en leest de oddsratio groter dan de werkelijke risicoverandering omdat kwetsbaarheid veel voorkomt. Toch maken de consistentie tussen cohorten en de dosis-responsgradiënt dit een substantieel signaal voor gezond ouder worden.

Binnen PREDIMED werden 447 cognitief gezonde oudere volwassenen gerandomiseerd en 334 hadden cognitieve follow-uptests na een mediaan van 4.1 jaar. De mediterraan-dieet-plus-olijfolie-groep scoorde beter dan controles op de Rey Auditory Verbal Learning Test (P = 0.049) en Color Trail Test deel 2 (P = 0.04), waarbij de controlegroep de neiging had achteruit te gaan. Andere individuele tests toonden geen significant verschil tussen groepen. Dit is een secundaire uitkomst van één onderzoek dat langzamere achteruitgang toont, geen preventie van dementie.

In een prospectief cohort van 2,258 niet-dementerende oudere volwassenen in New York gevolgd gedurende gemiddeld 4 jaar was een hogere naleving van het mediterraan dieet geassocieerd met een lager risico op incidente ziekte van Alzheimer in modellen gecorrigeerd voor leeftijd, geslacht, opleiding, calorie-inname, roken, comorbiditeit en andere factoren. Elke eenheid van de nalevingsscore verlaagde het risico, met een duidelijk verloop over derden van naleving. Omdat het observationeel is, kunnen niet-gemeten verschillen tussen hoge en lage volgers bijdragen aan de associatie.

De DIRECT-trial randomiseerde 322 matig obese volwassenen (gemiddelde leeftijd 52, 86% mannelijk) naar vetarm, mediterraan of koolhydraatarm dieet gedurende twee jaar. Onder de 272 voltooiers was het gemiddeld gewichtsverlies 7.3 lb (3.3 kg) (vetarm), 10.1 lb (4.6 kg) (mediterraan) en 12.1 lb (5.5 kg) (koolhydraatarm). Onder de 36 deelnemers met diabetes waren veranderingen in nuchter glucose en insuline gunstiger bij het mediterrane dieet dan het vetarme dieet (P < 0.001 voor de interactie). De therapietrouw was hoog (84.6% na twee jaar), ongebruikelijk voor een dieet-trial van deze lengte.

Deze meta-analyse combineerde prospectieve studies die aanvankelijk depressievrije volwassenen volgden en maten in hoeverre hun eetpatroon overeenkwam met een mediterraan patroon. Hogere adherentie hing samen met betekenisvol lagere kansen op latere depressie. Omdat dit observationeel onderzoek betreft, kan het voedsel niet worden losgekoppeld van de bredere gezonde leefstijl waarmee het doorgaans gepaard gaat, en een nog niet gediagnosticeerde sombere stemming kan de dieetkwaliteit op zichzelf naar beneden trekken. De bevinding wordt het best gelezen naast de SMILES-behandelingsstudie, die causaliteit direct testte in een gerandomiseerd design.

De SMILES-studie gaf één groep zeven sessies bij een diëtist om te verschuiven naar een mediterraan patroon (groenten, peulvruchten, fruit, volkoren granen, vis, olijfolie, noten), terwijl de vergelijkingsgroep gelijkwaardige sociale contacten ontving. Beide groepen bleven grotendeels hun bestaande antidepressiva of therapie gebruiken, zodat het dieet werd getest als aanvulling op de gebruikelijke zorg. Depressiescores daalden aanzienlijk verder in de dieetgroep, en remissie was ongeveer vier keer zo vaak. De steekproef was klein en afkomstig van één centrum, waardoor de omvang van het voordeel onzeker is, maar de richting was duidelijk en klinisch betekenisvol.

Elke deelnemer probeerde zowel een mediterraan dieet als een conventioneel vetarm, koolhydraatrijk dieet, gescheiden door een uitwasperiode, zodat elke persoon als zijn eigen vergelijking diende. Levervet werd rechtstreeks gemeten met magnetische resonantiespectroscopie. Het mediterrane patroon, rijk aan olijfolie, vette vis en planten, verminderde het levervet en scherpte de insulinegevoeligheid aan, ook al veranderde het lichaamsgewicht niet tussen de diëten, wat wijst op een effect van voedselkwaliteit, niet van caloriebeperking. De trial was klein, en head-to-headtrials tegen vetarme diëten zijn gemengd over wie wint, dus de blijvende conclusie is het voordeel zonder gewichtsverlies.

Binnen PREDIMED werden 4,152 vrouwen van 60 tot 80 jaar zonder eerdere borstkanker gevolgd gedurende mediaan 4.8 jaar, wat 35 bevestigde incidente gevallen opleverde (percentages per 1,000 persoonsjaren: 1.1 olijfolie, 1.8 noot, 2.9 controle). De multivariabele hazard ratio voor de olijfoliearm versus controle was 0.32 (95%-BI 0.13 tot 0.79); de nootarm verschilde niet significant. Als secundaire uitkomst rustend op 35 gevallen is het betrouwbaarheidsinterval breed en de schatting kwetsbaar, dus het is een hypothese-genererende signaal dat bevestiging afwacht.